تشخیص اختلالات خون (هماتولوژی) با آزمایش شمارش سلول های خون (CBC)

تشخیص اختلالات خوناختلالاتی که بر روی سلول‌های موجود در خون (سلول‌های خونی) یا پروتئین‌های موجود در لخته‌ی خون یا سیستم ایمنی اثر می‌گذارند، به نام اختلالات خون یا اختلالات هماتولوژیک نامیده می‌شوند. تست‌های آزمایشگاهی برای تشخیص اختلالات خون، عموماً با معاینه‌ی خون آغاز می‌شوند، که به سادگی با یک سوزن و سرنگ از رگ یا گاهی اوقات با یک ضربه‌ی سوزن از نوک انگشت گرفته می‌شود. بهرحال، این بررسی ممکن است به معاینه‌ی مغز استخوان نیاز داشته باشد، چرا که اینجا همان جایی است که سلول‌های خونی تشکیل می‌شوند.

اختلالات هماتولوژیک


پزشکان، آزمایشاتی که قرار است به تشخیص اختلالات خون کمک کنند را بر اساس علائم فرد و نتایج معاینه‌ی فیزیکی او، انتخاب می‌کنند. گاهی اوقات، اختلال خون هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند اما زمانی که تست آزمایشگاهی به دلیل دیگری انجام می‌شود، کشف می‌گردد. برای مثال، شمارش کامل خون، که به عنوان بخشی از چک آپ منظم انجام می‌شود، ممکن است کم خونی را آشکار کند. زمانی که به وجود اختلال خون شک برده می‌شود، شمارش کامل  خون یا تست‌های دیگر، ممکن است برای تعیین یک تشخیص معین، مورد نیاز باشد.

چگونه از فرد خون گرفته می‌شود؟


خون، توسط یک سوزن و سرنگ از رگ یا گاهی اوقات با یک ضربه‌ی کوچک سوزن از نوک انگشت گرفته می‌شود. پزشک تعیین می‌کند که از کدام رگ خون گرفته شود، و این رنگ معمولاً یکی از رگ‌های درون سطح آرنج فرد می‌باشد. یک تورنیکت به دو قسمت بالایی بازو بسته می‌شود، که باعث می‌شود که رگ‌های پایین آن پر از خون شده و بنابراین ساده‌تر دیده یا احساس گردند. پس از اینکه پوست اطراف رگ به طول کامل تمیز شد، یک سوزن به رگ وارد می‌شود. معمولاً یک احساس گزش در زمان وارد شدن سوزن حس می‌شود، وگرنه این فرایند کاملاً بدون درد است. خون به درون سوزن و لوله‌ی جمع‌آوری وارد می‌شود. زمانی که خون کافی خارج شد، تورنیکت برداشته شده، سوزن از رگ خارج شده و به محل گرفتن خون فشار وارد می‌شود تا از خونریزی آن جلوگیری شود. اگر فقط یک مقدار کم خون مورد نیاز باشد، یک ناحیه، معمولاً انگشت (پاشنه‌ی پا در نوزادان)، تمیز شده و یک سوزن برای سیخونک زدن به پوست استفاده می‌شود.

تست آزمایشگاهی خون


پزشکان به تست‌های آزمایشگاهی بسیاری بر روی نمونه‌های خونی، برای تشخیص و مانیتور کردن بیماری‌ها استفاده می‌کنند. به این دلیل که قسمت مایع خون (پلاسما) دارای مواد بسیاری است که برای عملکرد بدن ضروری می‌باشند، تست‌های خون می‌توانند برای یافتن اینکه چه اتفاقی در قسمت‌های مختلف بدن می‌افتد، استفاده شوند. آزمایش کردن خون ساده‌تر از دست‌یابی به یک نمونه بافت از یک ارگان خاص است. برای مثال، عملکرد تیروئید می‌تواند به شکل ساده‌تری با اندازه‌گیری سطح هورمون تیروئید در خون، نسبت به نمونه‌برداری مستقیم از تیروئید، آزمایش شود. به همین ترتیب، اندازه‌گیری آنزیم‌های کبد و پروتئین‌های موجود در خون، ساده‌تر از نمونه‌برداری از کبد می‌باشد. با این حال، آزمایشات خون خاصی برای اندازه‌گیری اجزاء و عملکرد خود خون ، مورد استفاده قرار می‌گیرند. اینها، همان آزمایشاتی هستند که غالباً برای تشخیص اختلالات خون استفاده می‌شوند.

شمارش کامل خون

رایج‌ترین آزمایش خون، شمارش کامل خون (CBC) است، که شامل ارزیابی تمامی اجزای سلولی (سلول‌های قرمز خون، سلول‌های سفید خون و پلاکت‌ها) می‌باشد. ماشین‌های اتوماتیک، این آزمایش را در کمتر از یک دقیقه بر روی قطره‌ی کوچکی از خون انجام می‌دهند. CBC در برخی از موارد، با معاینه‌ی سلول‌های خونی زیر میکروسکوپ، تکمیل می‌شود. CBC موارد زیر را تعیین می‌کند:

  • تعداد سلول‌های قرمز خون و مقدار هموگلوبین (پروتئین حمل کننده‌ی اکسیژن در سلول‌های قرمز) در خون
  • پروتئین خون که از سلول‌های قرمز خون ساخته می‌شود (هماتوکریت، Hct)
  • اندازه‌ی میانگین، درجه‌ی تغییرپذیری اندازه و محتوای هموگلوبین سلول‌های قرمز، توسط CBC تعیین شده و می‌تواند به آزمایش کنندگان درباره‌ی حضور سلول‌های قرمز غیر طبیعی هشدار دهد (بعدتر این تشخیص می‌تواند با معاینه‌ی میکروسکوپیک توصیف شود). سلول‌های غیر طبیعی قرمز خون ممکن است به صورت قطرات چای، به شکل هلالی، به شکل سوزنی یا انواع شکل‌های دیگر، قطعه قطعه شده یا شکل داده شوند. دانستن شکل خاص و اندازه‌ی سلول‌های قرمز خون می‌تواند به پزشک در تشخیص علت خاص کم خونی کمک کند.
  • برای مثال، سلول‌های داسی شکل مشخصه‌ی بیماری سلول داسی شکل می‌باشد، سلول‌های کوچکی که حاوی مقادیر ناکافی هموگلوبین می‌باشند احتمالاً به دلیل آنمی نقص آهن بوده و سلول‌های بیضوی بزرگ به دلیل نقص فولیک اسید و ویتامین ب12 می‌باشند.
  • CBC همچنین تعداد سلول‌های سفید خون را مشخص می‌کند. در زمانی که پزشک به اطلاعات بیشتری نیاز داشته باشد، انواع خاصی از سلول‌های سفید می‌توانند شمارش شوند (شمارش افتراقی سلول‌های سفید خون). اگر تعداد کلی سلول‌های سفید خون یا تعداد یکی از انواع خاصی سلول‌های سفید خون بالاتر یا پایین‌تر از حد نرمال باشد، پزشک می‌تواند این سلول‌ها را زیر میکروسکوپ معاینه کند. معاینه‌ی میکروسکوپیک می‌تواند ویژگی‌هایی را تعیین کند که مشخصه‌ی بیماری‌های خاصی هستند. برای مثال، تعداد زیاد سلول‌های سفیدی که دارای ظاهر بسیار نابالغی هستند (بلاست‎ها) می‌تواند نشان دهنده‌ی وجود لوسمی (سرطان سلول‌های سفید خون) باشد.
  • پلاکت‌ها نیز معمولاً به عنوان بخشی از CBC اندازه‌گیری می‌شوند. تعداد پلاکت‌ها یک معیار مهم از مکانیزم‌های محافظ خون برای متوقف کردن خون‌ریزی (لخته شدن) می‌باشد. تعداد زیاد پلاکت‌ها (ترومبوسیتوز یا ترومبوسیتمی) می‌تواند منجر به انعقاد خون در رگ‌های خونی کوچک، بخصوص در قلب یا مغز شود. در برخی از اختلالات، تعداد بالای پلاکت‌ها به صورت متناقض می‌تواند باعث خون‌ریزی بیشتر شود.
  • مقدار هموگلوبین (پروتئین حمل کننده‌ی خون در سلول‌های قرمز خون( در خون (هموگلوبین، Hb)
  • مقدار هموگلوبین در یک سلول منحصر بفرد خون (متوسط غلظت هموگلوبین سلولی، MCHC)

ناهنجاری‌ها در این پارامترها می‌توانند به کارکنان آزمایشگاه از وجود ناهنجاری در سلول‌های قرمز خون خبر دهند (که بعدتر با معاینه در زیر میکروسکوپ بیشتر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد).

شمارش رتیکولوسیت

شمارش رتیکولوسیتتعداد رتیکولوسیت، تعداد سلول‌های قرمز خون (رتیکولوسیت‌ها) تازه تشکیل شده (جوان)، در یک حجم مشخص از خون را می‌سنجد. رتیکولوسیت‌ها به صورت نرمال تقریباً یک درصد از تعداد کلی سلول‌های قرمز خون را تشکیل می‌دهند. زمانی که بدن به سلول‌های قرمز بیشتری نیاز داشته باشد، مانند زمانی که در آنمی پیش می‌آید، مغز استخوان به صورت طبیعی با تولید رتیکولوسیت‌های بیشتر به این نیاز پاسخ می‌دهد. بنابراین، تعداد رتیکولوسیت، معیاری از ظرفیت مغز استخوان در تولید سلول‌های قرمز جدید می‌باشد.

آزمایشات خاص سلول‌های خونی

آزمایشات خاص سلول های خونیزمانی که پزشک تعیین کرد که چیزی در یک یا چند نوع سلول در خون درست نیست، آزمایشات اضافی بسیاری ممکن است برای روشن کردن مشکل، انجام شوند. پزشکان می‌توانند نسبت انواع مختلف سلول‌های سفید خون را اندازه گرفته و زیرنوع‌های این سلول‌ها را با ارزیابی مارکرهای خاصی که در سطح سلول‌ها وجود دارند، تعیین نمایند. آزمایشاتی برای اندازه‌گیری قابلیت سلول‌های سفید خون برای جنگ با عفونت، برای ارزیابی عملکرد پلاکت‌ها و توانایی آنها در لخته کردن و برای اندازه‌گیری محتوای سلول‌های قرمز خون برای کمک به تعیین علت آنمی یا چرایی عدم عملکرد صحیح سلول‌ها، وجود دارند. بسیاری از این آزمایشات بر روی نمونه‌هایی از خون انجام می‌گیرند، اما برخی از آنها به نمونه از مغز استخوان نیازمندند.

آزمایشات لخته شدن خون

آزمایشات لخته شدن خونیک معیار از توانایی بدن در متوقف کردن خون‌ریزی، شمارش تعداد پلاکت‌ها می‌باشد. گاهی اوقات پزشکان به اندازه‌گیری چگونگی عملکرد پلاکت‌ها نیاز دارند. دیگر آزمایشات می‌توانند عملکرد کلی پروتئین‌های بسیار دیگری که برای انعقاد نرمال خون مورد نیاز هستند (فاکتورهای لخته شدن) را اندازه بگیرند. رایج‌ترینِ این آزمایشات، زمان پروترومبین (PT) و زمان جزئی ترومبوپلاستین (PTT) می‌باشند. سطوح فاکتورهای لخته شدن فرد نیز قابل اندازه‌گیری هستند.

پروتئین‌ها و دیگر مواد

برخی از سلول‌های خونی پروتئین تولید می‌کنند که می‌تواند در خون یا ادرار اندازه‌گیری شود. پزشکان می‌توانند این پروتئین‌ها را برای تعیین غیر طبیعی بودن سلول‌ها اندازه بگیرند. برای مثال، اختلال خونی که در آن سلول‌های قرمز خاصی، به نام سلول‌های پلاسما، سرطانی می‌شوند، پروتئین‌هایی غیر معمول (پروتئین‌های بنس جونز) را تولید می‌کند که می‌تواند در خون یا ادرار اندازه‌گیری شود. سلول‌های سفید غیر طبیعی خاصی تولید آنتی‌بادی‌های غیر معمول می‌کنند. اریتروپوئیتین، پروتئینی است که در کلیه‌ها تولید شده و مغز استخوان را به تولید سلول‌های قرمز تحریک می‌کند. سطح این پروتئین و دیگر پروتئین‌هایی که بر تولید سلول قرمز خون اثر می‌گذارند، می‌توانند در خون اندازه‌گیری شوند. سطح آهن و ویتامین‌های خاصی که برای تولید سلول‌های سالم خونی ضروری هستند، نیز قابل اندازه‌گیری می‌باشند.

دیگر آزمایشات خون

آزمایشات خون خاصی می‌توانند برای تعیین اینکه آیا اختلالات غیر معمول خون، وجود دارند یا خیر، مورد استفاده قرار بگیرند. برای مثال، در موارد نادری، پزشکان باید حجم کلی خون یا تعداد کلی سلول‌های خون در بدن را اندازه بگیرند. این اندازه‌گیری‌ها می‌توانند با استفاده از ایزوتوپ‌های رادیواکتیو که با خون ترکیب شده یا به سلول‌های خونی متصل می‌شوند، انجام شوند.

طبقه‌بندی خون

نوع خون، که با حضور پروتئین‌های خاصی در سطح سلول‌های قرمز مشخص می‌شود، می‌تواند با اندازه‌گیری واکنش یک نمونه‌ی کوچک از خون فرد به آنتی‌بادی‌های خاصی، شناسایی شود. طبقه‌بندی خون هم به ارزیابی پلاسما و هم به ارزیابی سلول‌های قرمز خون نیاز دارد. مشخص کردن نوع خون باید قبل از انتقال خون انجام شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *