آزمایش دی ان ای آزاد جنین روش ایمن تشخیص ناهنجاری های کروموزومی 17

دی ان ای آزاد جنین

سلول‌های آزاد DNA یا (cfDNA)، بخش‎های کوچکی از DNA هستند که در پلاسما یا سرم و همچنین سایر مایعات بدن یافت می‎شوند. تشخیص سطح افزایش یافته cfDNA در دوران بارداری و دوره‎ چند بیماری دیگر، به دلیل کاربرد بالقوه آن به عنوان یک روش غیر تهاجمی، برای تشخیص و کنترل بیماری مورد توجه قرار گرفته است. به عنوان مثال، در دوران بارداری cfDNA جدا شده از جنین اغلب در پلاسمای مادر وجود دارد و در غربالگری قبل از زایمان  برای تشخیص تریزومی‎ها و سایر بیماری‎های جنینی استفاده می‎شود. در بیماران سرطانی، جهش در ژنهای Ras یکی از نخستین تغییراتی است که در cfDNA گزارش شده است و به عنوان یک نشانگر بالینی برای بررسی پیشرفت و عود مجدد تومور و نیز پاسخ به درمان، مورد مطالعه قرار گرفته است. سایر تغییرات cfDNA می‎تواند برای بررسی احتمال رد پیوند عضو، دیابت، بیماری‎ خود ایمنی و بیماری‎های قلبی عروقی مفید باشد.

آزمایش DNA آزاد، آزمایشی تشخیصی نیست.


برای انجام‎ دهندگان آزمایش مهم است که به یاد داشته باشند، آزمایش DNA آزاد جنینی، یک آزمایش غربالگری است و دقت تشخیص آزمایش آمنیوسنتز را ندارد. آزمایش غربالگری با توجه به ماهیت خود، با اطمینان 100٪ نشان نمی‎دهد که آیا یک جنین دچار اختلال خاصی هست یا خیر. متاسفانه، بخشی از این امر به علت بازار بسیار رقابتی است که در آن آزمایش‎هایی با دقت 99٪ و دقت مشابهی برای تشریح آمنیوسنتز و CVS ارائه می‎شوند. در حالی که میزان تشخیص تریزومی 21 بسیار زیاد است و میزان نتیجه مثبت کاذب، بسیار کم است، این آزمایش برای تشخیص اختلالات دیگر، مانند تریزومی 18 کمتر مفید است. در واقع بسیاری از سوابق بیماران در پرونده، شامل نتیجه‎های مثبت و منفی غلط در آزمایش تریزومی 18 بود، نه  تریزومی 21 . بهتر است بیماران برای انجام آزمایش  cfDNA به یک مشاور ژنتیک مراجعه کنند. مشاوره دهنده باید نکات کلیدی زیر را با بیمار بررسی کند:

  • آزمایش‎های cfDNA، آزمایش‎های غربالگری هستند، نه آزمایش‎های تشخیصی.
  • نتایج غیرطبیعی باید قبل از هرگونه اقدام برگشت ناپذیر مانند سقط جنین، با آزمایش‎های تشخیصی و از طریق CVS یا آمنیوسنتز تایید شود.
  • اگر چه آزمایشهای cfDNA حساسیت بیشتری نسبت به غربالگری سنتی سرم دارند و منحصر به فردترند، اما باز هم احتمال نتیجه مثبت یا منفی اشتباه وجود دارد.
  • این احتمال وجود دارد که بیماری که در آزمایش cfDNA نتیجه مثبت داشته است، دارای جنین آسیب دیده باشد؛ اگر زمینه خطر کم باشد، ارزش پیشبینی مثبت کم است. در مورد زنانی که زمینه خطر کمتری دارند یا در مورد بیماری‌های نادر و کمیاب، احتمال بیشتری وجود دارد که نتیجه مثبت، کاذب باشد.
  • بنابراین تست cfDNA برای زنانی که زمینه خطر کمی دارند توصیه نمی‎شود.
  • از آنجا که زمینه خطر حذف میکرو بسیار کم است، داشتن نتیجه مثبت نادرست در آزمایش به کاستی‎های کوچک در cfDNA ارتباط دارد.
  • خدمات مشاوره ژنتیکی بخش مهمی در ارائه اطلاعات برای مراقبت از بیماران است. SMFM به تامین کنندگان هزینه توصیه می‎کند، هزینه این بخش از خدمات را بپردازند تا مراقبت‎های مناسب بیماران فراهم شود.

تفسیر نتایج


تفسیر نتایج

  • عبارت اول: پلاسما و DANآزاد از سلول
  • عبارت دوم: گلبول‎های سفید خون
  • عبارت سوم: گلبول‌های قرمز خون
  • عبارت آخر: DNA آزاد از سلول

نمایش منظم مواد کروموزوم‎های 13، 18 و 21 ، طبیعی گزارش می‎شود که نشان دهنده خطر کم تریزومی 13، تریزومی 18 و تریزومی 21 در جنین است. جنسیت جنین گزارش خواهد شد. اگر در آزمایش مواد کروموزوم Y شناسایی شود، نشان دهنده جنین پسر است. اگر مواد کروموزوم Y شناسایی نشده باشد، نشان دهنده دختر بودن جنین است. مقادیر افزایش یافته مواد کروموزومی، مثبت بودن داشتن تریزومی کروموزوم‎های شناخته شده 13، 18 یا 21 تلقی می‌شود. در چنین مواردی ممکن است درخواست شود نمونه خون دیگری از مادر گرفته شود یا انجام سایر اقدامات غربالگری یا آزمایش‎های سیتوژنتیک تشخیصی توصیه شود.

نتایج آزمون باید همانطور که غربالگری سرم سنتی انجام می‎شود، با ارزش پیشبینی کننده مثبت یا زمینه خطر خاص بیمار گزارش شود.

با توجه به احتمال گرفتن نتیجۀ مثبت غلط در غربالگری اختلالات نادر از قبیل برخی حذفهای کوچک (microdeletions)، این آزمایش‎ها باید به جای  “opt-out” – رویکرد آزمایشی که در آن فرد باید امتناع خود از انجام آزمایش را اعلام کند. در غیر این صورت از او آزمایش به عمل خواهد آمد -، جزو آزمایش‎های “opt-in,” – رویکرد آزمایشی که در آن فرد باید پس از گرفتن مشاوره از مشاور آزمایش، برای انجام آن اعلام موافقت کند. در غیر این صورت آزمایش از وی گرفته نخواهد شد – در نظر گرفته شوند و تنها پس از انجام مشاوره توسط یک مشاور ژنتیک، انجام شوند.

تمام نتایج مثبت حاصل از تست غربالگری DNA آزاد جنینی قبل از انجام هرنوع اقدام غیر قابل برگشت، مانند سقط جنین، نیاز به تاییدیه تشخیص دارند. علاوه بر این، آزمایشی DNA آزاد جنینی یک آزمایش غربالگری خوب برای زنانی است که زمینه خطر بالا دارند و در حال حاضر برای بیماران با زمینه خطر کم توصیه نشده است.

نکات مهم


نکات مهماین آزمایش، آزمایش غربالگری آنیوپلوئید جنین، برای بیماران باردار است. انتظار می‎رود این تست در افرادی که زمینه خطر بالا دارند، تقریبا 94٪ پیشبینی مثبت برای تریزومی 21 داشته باشد. مقدار پیشبینی مثبت برای تشخیص تریزومی 18 کمتر است (60٪) و برای تریزومی 13 از این مقدار هم کمتر است (44٪). مقدار پیشبینی منفی برای تریزومی 21 تریزومی 18 و تریزومی 13، در افرادی که زمینه خطر بیشتری دارند، بیش از 99٪ است. آزمایش غربالگری قبل از تولد، آزمایش تشخیصی نیست. بنابراین نتایج غیرطبیعی باید با تست تشخیصی قبل از تولد تأیید شوند و مشاوره ژنتیکی نیز توصیه می‎شود. داشتن نتیجه منفی ، بارداری سالم را تضمین نمی‌کند.

اطلاعات بالینی


اطلاعات بالینیاین آزمایش توانایی تشخیص اختلالات رایج کروموزومی، به ویژه آنیوپلوئیدی از جمله سندرم داون (تریزومی 21)، سندرم پاتاو (تریزومی 13) و سندرم ادوارد (تریزومی 18) را بدون خطر آسیب به بارداری همراه با رویه‎های پیش از زایمان فراهم می‎آورد. آنیوپلوئیدی کروموزومی علت ژنتیکی شناخته شده‎ی سقط جنین و نقص مادرزادی است. این غربالگری DNA آزاد جنینی، یک آزمایش تشخیصی نیست. بنابراین، نتایج غیرطبیعی آن، باید با تست تهاجمی تشخیصی قبل از زایمان (مانند نمونه برداری کولیونی ویلی یا آمنیوسنتز) تایید شوند و توصیه می‎شود مشاوره ژنتیکی قبل از آن انجام گیرد. علاوه بر این، منفی بودن نتیجه، داشتن حاملگی سالم را تضمین نمی‎کند. میزان احتمال نتیجه منفی کاذب برای تریزومی 21 کمتر از 1٪، برای تریزومی 18٪ 3.6 و برای تریزومی 13 9.4٪ است.(1) ارزش پیشبینی نتیجه مثبت در حاملگی‎های دارای زمینه خطر کم، کمتر از حاملگی‎هایی است که دارای زمینه خطر آنیوپلوئیدی بالا هستند. (2)احتیاط (آگاهی)

نتیجه مثبت، نشانه تشخیص یک اختلال کروموزومی نیست. به همین ترتیب، داشتن نتیجه منفی، سلامت بارداری را تضمین نمی‎کند. جنسیت نمی‎تواند صرفا بر اساس وجود یا عدم وجود مواد کروموزوم Y تعیین شود. در بعضی موارد، به دلیل مشکلات نمونه‎ی برداشته شده یا تجذیه و تحلیل آن یا آسیب جنینی کم؛ نتیجه حاصل نمی‎شود. در حالی که نتایج این غربالگری بسیار دقیق است، ممکن است به دلیل موزائیسم جنینی، مادری یا وابسته به جفت، و یا علل دیگر، نتایج مثبت یا منفی غلط حاصل شود. غربالگری DNA آزاد جنینی، دقت و صحت آزمایشات سیتوژنتیک قبل از تولد را با نمونه برداری از پرزهای کوریونی یا آمنیوسنتز جایگزین نمی‎کند. آزمایشگاه، نمونه‎های مربوط به حاملگی‎های دارای زمینه خطر کم را می‎پذیرد، اما ارزش پیشبینی نتیجه مثبت آن‎ها ممکن است کمتر باشد و ممکن است بیمه نیز آزمایش غربالگری را تحت پوشش قرار ندهد. آزمایشگاه نمونه‌های مربوط به حاملگی چند قلویی (دوقلو و بیشتر) را نیز می‎پذیرد، اما ارزش پیشبینی نتیجه مثبت آنها ممکن است کمتر باشد و این امر در تفسیر آزمایش بیان می‎شود. آزمایشگاه نیاز دارد که تعداد جنین‎ها به منظور تفسیر مناسب‎تر، گزارش شود. آزمایشگاه نمونه‎هایی از افرادی که از طریق استفاده از جنین اهدایی، تخمک اهدایی یا اسپرم اهدایی باردار شده‎اند یا نقش رحم اجاره‎ای دارند، را می‎پذیرد. در حال حاضر به درستی مشخص نیست که این موارد چگونه نتایج را تحت تأثیر قرار می‎دهند. اگر این شرایط برای بیمارهایی که نمونه داده‎اند وجود دارد، آزمایشگاه باید از آن  مطلع شود تا نتایج به خوبی تفسیر شوند.

تشریح متدها


DNA آزاد جنینی از ترکیب پلاسمای ضد انعقاد تمام خون مادر پالایش (جدا) می‎شود و به مجموعه ژنومیک DNA تبدیل می‎شود تا ترتیب گذاری شود. بازخوانی‎ها با ژنوم انسان هم تراز شده و نمره Z برای کروموزوم‎های 13، 18 و 21 تولید می‎شود. هر نمونه نیز برای وجود یا عدم وجود ماده کروموزوم Y مورد بررسی قرار می‎گیرد. (روش Mayo منتشر نشده)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *