آزمایش ادرار: تشخیص بیماری با بررسی فیزیکی، شیمیایی و میکروسکوپی

آزمایش ادراریک آزمایش ادرار کامل، شامل آزمایشات فیزیکی، شیمیایی و میکروسکوپی می‌باشد. جمع آوری ادرار دوم (دومین ادرار روز که از غلظت کمتری نسبت به ادرار اول برخوردار می‌باشد)، مشکلی ندارد؛ اما نمونه باید ۲ ساعت پس از جمع آوری بررسی شود. ادرار تیره اغلب نتیجه‌ رسوب کریستال‌های فسفات، در ادرار قلیایی می‌باشد. اما ممکن است وجود چرک در ادرار نیز دلیل تیره بودن آن باشد. بوی قوی ممکن است ناشی از غلیظ بودن نمونه باشد؛ نه عفونت مجاری ادراری. آزمایش با تست نوار کاغذی بسیار راحت است؛ اما می‌تواند نتیجه مثبت یا منفی کاذب نیز داشته باشد. آزمایش ادرار کمّی، ارزیابی قابل اعتمادی از وضعیت هیدراتاسیون بیمار فراهم می‌کند. خون ادراری، دارای طیف وسیعی از علت‌های خوش خیم و بدخیم می‌باشد. علل گلومرولی کلیوی و اورولوژی خون ادراری، اغلب می‌تواند با سایر فاکتورهای آزمایش ادرار متفاوت باشد؛ اگرچه پروتئینوری گذرا، به طور معمول یک وضعیت خوش خیم است اما پروتئینوری دائمی، نیاز به بررسی بیشتر دارد. وجود اندک نشانه‌های عفونت در ادرار که با مثبت بودن وجود لکوسیت در آن تشخیص داده می‌شود، می‌تواند بدون کِشت، درمان شود.

آزمایش ادرار چیست؟


آزمایش ادرار1این آزمایش یک تست لابراتوار می‌باشد که می‌تواند به پزشک شما در تشخیص مشکلات بدن، که توسط ادرار مشخص می‌شوند کمک کند. بسیاری از بیماری‌ها و اختلالات به نحوی بر بدن شما تاثیر می‌گذارند که باعث دفع مواد زائد و سموم خاصی می‌شوند. سیستم دفع ادرار شامل ریه‌ها، کلیه‌ها، دستگاه ادراری، پوست و مثانه می‌شود. اختلالات مربوط به هر یک از این قسمت‌ها می‌تواند بر ظاهر، غلظت و مواد محلول در ادرار شما تاثیر بگذارد. آزمایش ادرار مانند آزمایش مواد مخدر و تست بارداری نیست. هرچند هر سه آزمایش، بر یک نمونه‌ی ادرار انجام می‌گیرند.

چرا آزمایش ادرار انجام می‌شود؟


آزمایش ادرار اغلب قبل از عمل جراحی، به عنوان غربالگری پیشگیرانه در طول چکاپ حاملگی یا به عنوان بخشی از معاینه پزشکی یا فیزیکی معمول، انجام می‌گیرد. اگر پزشک شما مشکوک به یکی از شرایط جسمی زیر باشد آزمایش ادرار را توصیه خواهد کرد:

  • دیابت
  • بیماری کلیوی
  • بیماری کبد
  • عفونت مجاری ادراری

اگر قبلا یکی از این بیماری‌ها در شما تشخیص داده شده باشد، پزشک از آزمایش ادرار برای بررسی پیشرفت درمان یا پیشرفت بیماری استفاده می‌کند. همچنین اگر علائم خاصی را تجربه کنید ممکن است پزشک شما انجام آزمایش ادرار را توصیه کند. علائمی مانند:

  • درد غیر عادی
  • کمر درد
  • وجود خون در ادرار
  • سوزش ادرار

آمادگی برای آزمایش ادرار


آمادگی برای آزمایش ادرارقبل از آن که آزمایش دهید، اطمینان حاصل کنید که آب زیادی نوشیده باشید تا بتوانید حجم ادرار مناسبی برای نمونه فراهم کنید. مجبور نیستید ناشتا باشید یا اینکه رژیم خود را برای آزمایش ادرار تغییر دهید. همچنین درباره مصرف هرگونه دارو یا مکمل غذایی که ممکن است نتیجه آزمایش شما را تحت تاثیر قرار دهد با پزشک مشورت کنید. این مکمل‌ها عبارتند از:

  • مکملهای ویتامین c
  • مترونیدازول
  • ریبوفلاوین
  • آنتراکینون مسهل
  • متوکاربامول
  • نیتروفورانتوئین

برخی از مواد مخدر غیرقانونی نیز ممکن است نتایج آزمایش شما را تحت تاثیر قرار دهند؛ بنابراین قبل از انجام آزمایش ادرار و استفاده از هرگونه مواد، به پزشک خود اطلاع دهید.

درباره فرایند آزمایش ادرار


شما در دفتر پزشک یا بیمارستان یا مرکز آزمایشگاهی خاص، برای دادن نمونه حاضر می‌شوید. یک ظرف پلاستیکی به شما داده می‌شود تا با خود به سرویس بهداشتی ببرید. در آنجا می‌توانید نمونه را درون ظرف بریزید. اگر ادرار شما برای ظرف بسیار زیاد بود آن را در سرویس بهداشتی بریزید. ممکن است از شما خواسته شده باشد یک نمونه ادرار تمیز فراهم کنید. این تکنیک برای جلوگیری از جذب باکتری از آلت تناسلی یا واژن در ادرار مفید است. بنابراین قبل از گرفتن نمونه، اطراف محل خروج ادرار را با یک محلول تمیز کننده که پزشک به شما می‌دهد تمیز کنید.

مقدار کمی از ادرار را داخل توالت بریزید و سپس نمونه را در ظرف جمع آوری کنید. از لمس کردن داخل ظرف اجتناب کنید تا باکتری‌ها را از دستان خود به نمونه منتقل نکنید. پس از ریختن نمونه، درب ظرف را ببندید و دست‌ها را بشویید. اکنون ظرف را بیرون برده و آن را درون یک محفظه مخصوص داخل سرویس بهداشتی قرار دهید. گاهی اوقات ممکن است پزشک دستور دهد ادرار از طریق ورود یک کاتتر به درون مثانه، از طریق مجرای ادراری، گرفته شود. ممکن است این روش باعث اندکی ناراحتی شود. اگر با این روش راحت نیستید، از متخصص خود درباره روش‌های رایج دیگری که با آنها راحت‌تر هستید، صحبت کنید. پس از دادن نمونه، سهم خود را در مراحل آزمایش انجام داده‌اید. پس از آن، نمونه به آزمایشگاه ارسال می‌شود یا در صورت وجود تجهیزات لازم در بیمارستان باقی می‌ماند.

روش‌های آزمایش ادرار


پزشک برای بررسی آزمایش ادرار شما از روش‌های زیر استفاده خواهد کرد:

معاینه میکروسکوپی

معاینه میکروسکوپیدر بررسی میکروسکوپی، پزشک قطرات ادرار را در زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. او به دنبال موارد زیر می‌گردد:

  • اختلال در گلبول‌های قرمز یا سفید شما که ممکن است نشانه عفونت، بیماری کلیوی، سرطان مثانه یا اختلالات خونی باشد.
  • کریستال‌های نشان دهنده وجود سنگ کلیه
  • باکتری‌ها یا مخمرهای عفونت
  • سلول‌های اپیتلیال که نشان‌دهنده وجود تومور هستند.

آزمایش نوار کاغذی

آزمایش نوار کاغذیبرای انجام این آزمایش، پزشک نوار کاغذی مخصوصی را درون ادرار شما فرو می‌کند. تغییر رنگ نوار برحسب وجود برخی مواد در ادرار می‌باشد. این آزمایش در تشخیص موارد زیر به پزشک شما کمک می‌کند.

  • بیلی روبین که حاصل مرگ سلول‌های قرمز خون است.
  • خون
  • پروتئین
  • غلظت یا سنگینی بخصوص
  • سطح ph یا اسیدیته
  • قندها

غلظت بالای ذرات در ادرار شما نشان می‌دهد که آب زیادی از دست داده‌اید.  ph بالا می‌تواند نشان‌دهنده وضعیت‌های خاص دستگاه ادراری یا کلیه باشد. وجود شکر می‌توانند دیابت را نشان دهد.

آزمایش ویژوال

آزمایش ویژوالپزشک شما همچنین می‌تواند نمونه را برای یافتن ناهنجاری‌های غیر معمول بررسی کند. مانند:

  • ظاهر سایه‌دار و غیرشفاف که می‌تواند نشان‌دهنده عفونت باشد.
  • بوی غیرطبیعی
  • ظاهر سرخ یا قهوه‌ای رنگ که می‌تواند نشان دهنده وجود خون در ادرار باشد.

آزمایش وزن مخصوص ادرار (غلظت)

آزمایش وزنآزمایش ادرار راهی بدون درد می‌باشد که به پزشک شما کمک می‌کند، سلامت شما و آزمایشات مربوط به ناهنجاری را بررسی کند. یکی از مواردی که ممکن است پزشک شما در آزمایش نمونه ادرار یا آزمایش ادرار معمول بررسی کند، وزن مخصوص یا غلظت ادرار است. این آزمایش، یک آزمایش گرانشی خاص ادرار است که چگالی ادرار را با آب مقایسه می‌کند. این آزمایش سریع می‌تواند به تشخیص چگونگی رقیق کردن ادرار، توسط کلیه‌های شما کمک کند. ادرار بیش از حد غلیظ می‌تواند به این معنی باشد که کلیه‌های شما به درستی کار نمی‌کنند؛ یا این که شما آب کافی مصرف نمی‌کنید. نقش اصلی کلیه‌ها، فیلتر کردن خون و حفظ تعادل الکترولیتی طبیعی بدن است. تست وزن خاص ادرار، یک راه سریع برای پزشک است تا بداند آیا کلیه‌های شما برای رفع اختلال تلاش می‌کنند یا خیر. تست مخصوص وزن در صورتی انجام می‌شود که پزشک شما گمان کند یکی از شرایط زیر وجود دارد:

  • کم آبی یا از دست دادن آب بدن
  • نارسایی قلبی
  • شوک
  • دیابت بی‌مزه؛ وضعیت بسیار نادری است که باعث تشنگی و دفع مقدار زیادی ادرار رقیق می‌شود.
  • نارسایی کلیه
  • عفونت کلیه
  • عفونت مجاری ادراری
  • هیپوناترمی یا سطح پایین سدیم
  • هیپوناترمی یا افزایش سطح سدیم

تفسیر نتایج چگونه انجام می‌گیرد


برای درک غلظت ادرار، هنگامی که چیزی برای نوشیدن نداشتید به رنگ تیره ادرار خود دقت کنید. هنگامی که آب زیادی نوشیده باشید، ادرار شما روشن‌تر بوده و وزن مخصوص آن کمتر است. پزشک شما میزان چگالی ادرار را نسبت به آب در نظر می‌گیرد. به عبارت دیگر، وزن خاص آب 1.000 است. در حالت ایده‌آل، اگر کلیه‎های شما عملکرد عادی داشته باشند، وزن کلی ادرار بین 1.002  و 1.030  می‌باشد. نتایج وزن خاص ادرار بالای 1.010  می‌تواند نشان‌دهنده کم‌آبی خفیف باشد. هر قدر این عدد بالاتر باشد، میزان کم آبی بدن شما بیشتر است. وزن بخصوص بالای ادرار می‌تواند نشان دهد که شما مواد اضافی در ادرار خود دارید. این مواد شامل موارد زیر هستند:

  • گلوکز
  • پروتئین
  • بیلی روبین
  • گلبول‌های قرمز خون
  • گلبول‌های سفید خون
  • کریستال‌ها
  • باکتری

آزمایش سطح ph ادرار


آزمایش سطحphادرارآزمایش سطح ph ادرار، آزمایشی است که اسیدیته بودن یا قلیایی بودن یک نمونه ادرار را تجزیه و تحلیل می‌کند. این آزمایش ساده و بدون درد است. برخی بیماری‌ها، رژیم غذایی و داروهایی که مصرف می‌کنید، می‎توانند میزان اسید ادرار یا مواد پایه‌ی آن را تحت تاثیر قرار دهند. به عنوان مثال مقادیر بالای مواد درون ادرار، نشان دهنده احتمال تشکیل سنگ کلیه توسط بدن می‌باشد. اگر سطح ph ادرار شما بسیار بالا یا بسیار پایین باشد، می‌توانید رژیم غذایی خود را تنظیم کنید تا احتمال ابتلا به سنگ کلیه دردناک را کاهش دهید. به طور خلاصه ph  ادرار، شاخصی از سلامت کلی بدن است و اتفاقات درون بدن شما را به پزشک نشان می‌دهد. سنگ کلیه توده‌ی کوچکی از مواد معدنی است که در کلیه جمع شده و باعث درد می‌شود زیرا مانع عبور ادرار از کلیه‌ها و سیستم ادراری می‌گردد. از آنجایی که این سنگ‌ها در محیط بسیار اسیدی یا بسیار قلیایی ایجاد می‌شوند، ممکن است پزشک شما برای بررسی احتمال ابتلا به سنگ کلیه از شما آزمایش ادرار بخواهد.

بعضی از داروها می‌توانند ادرار شما را اسیدی‌تر کنند. گاهی اوقات ممکن است پزشک برای تعیین اینکه آیا داروهای شما باعث اسیدی شدن ادرار می‌شوند یا خیر، دستور دهد آزمایش ادرار بدهید. آزمایش سطح ph ادرار همچنین می‌تواند بهترین دارو برای عفونت مجاری ادراری را تعیین کند.

نتایج آزمایش چه معنایی دارند؟


آزمایشگاه، ادرار شما را مورد آزمایش قرار می‌دهد و نتیجه را به شما اعلام می‌کند.‏ph  خنثی 7.0 است. هرچه عدد بالاتر باشد، میزان قلیایی بودن آن بیشتر است. هرچه اعداد پایین‌تر باشند، نشانه اسیدی‌تر بودن ادرار است. میانگین نتیجه بیشتر آزمایشات نمونه ادرار، در حدود 6.0 است. اگر میانگین نمونه ادرار شما پایین باشد، می‌تواند نشان دهد که محیط کلیه سنگ ساز است. شرایط دیگری که در محیط اسیدی کلیه ایجاد می‌شوند عبارتند از:

  • اسیدوز
  • کمبود آب
  • کتو اسیدوز دیابتی
  • اسهال
  • گرسنگی

ph  بالاتر از حد طبیعی ادرار، نشان‌دهنده موارد زیر است:

  • ساکشن معده که اسیدهای معده را می‌کشد
  • نارسایی کلیه
  • اسیدوز لوله‌ای کلیه
  • انسداد پیلوریک
  • آلکالوز تنفسی
  • عفونت مجاری ادراری
  • استفراغ

رژیم غذایی شما نیز می‌تواند تعیین کننده اسیدی بودن یا قلیایی بودن ادرار شما باشد. به عنوان مثال اگر رژیم غذایی شما گوشت کم و میوه و سبزیجات زیاد داشته باشد، بیشتر احتمال دارد ادرار شما قلیایی باشد. کسانی که گوشت بیشتری مصرف می‌کنند، احتمالاً بیشتر ادرار اسیدی دارند. اگر میزان اسیدی بودن ادرار شما بیش از حد بالا یا پایین باشد، پزشک ممکن است برخی تغییرات در رژیم غذایی شما را توصیه کند.

نتایج کلی آزمایش ادرار


نتایج کلی آزمایش ادراراگر نتایج آزمایش ادرار شما غیر طبیعی باشد، دو گزینه وجود دارد. اگر سابقه مشکلات کلیوی، مشکلات مجاری ادراری یا سایر وضعیت‌های مرتبط با آن داشته باشید؛ احتمالا پزشک آزمایشات بیشتری برای شناسایی علل غیرعادی بودن محتوای ادرار شما انجام می‌دهد. اگر علائم دیگری از یک مشکل جدی وجود نداشته باشد و معاینه فیزیکی نشان دهد که سلامت کلی بدن شما طبیعی است؛ ممکن است پزشک دیگر دستور پیگیری ندهد.

اگر در ادرار شما پروتئین وجود داشته باشد


ادرار شما معمولاً حاوی مقادیر ناچیزی پروتئین است. گاهی اوقات سطح پروتئین در ادرار به دلایل زیر بالا می‌رود:

  • گرما یا سرمای بیش از حد
  • تب
  • فشار فیزیکی و عاطفی
  • ورزش بیش از حد

این عوامل، معمولا نشانه مشکلات جدی نیستند؛ اما میزان غیرطبیعی پروتئین در ادرار می‌تواند نشان دهنده مشکلات اساسی‌تری باشد که می‌توانند منجر به بیماری کلیوی شوند مانند:

  • دیابت
  • بیماری‌های قلبی
  • فشار خون بالا
  • لوپوس
  • لوسمی
  • کم خونی گلبول داسی شکل
  • آرتریت روماتوئید

پزشک ممکن است دستورالعمل‌هایی نیز برای پیگیری شناسایی هر اختلالی که باعث اسید غیر طبیعی ادرار شده است؛ تجویز کند.

پس از انجام آزمایش ادرار


پس از انجام آزمایش ادراربه طور معمول نتایج غیرعادی گرفته شده از آزمایش برای تفسیر مشکل، به روش‌های غربالگری دیگری نیاز دارند. این روش‌ها عبارتند از:

  • آزمایش خون
  • آزمایش‌های تصویربرداری مانند CT اسکن یا MRI
  • پنل متابولیک جامع (CMP)
  • کشت ادرار
  • شمارش کامل خون (CBC)
  • پانل کبدی یا کلیوی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *